Labels sluiten je ogen - column

19 april 2016

https://dub128.mail.live.com/ol/clear.gifDe hond lijkt nog het meest op een kruising tussen een Jack Russell en een Podenco. Mijn oog valt op hem en zijn ruwharige vlekken als er een vuilniswagen voorbij rammelt. Als ik wat later de eigenaar spreek, blijkt het een Spaanse mix. Ze weet niet wat er ‘in hem zit’. Maar mij gaat het ook niet om het labeltje van ras of type. Mij gaat het om zijn reactie op die vuilniswagen:

Oren in de nek, staart tussen de poten en een klap op de lijn. Het grote rammelende ding heeft dit dier zo op stang gejaagd, dat hij nog maar één ding wil: wég.

 Zijn eigenaresse mist de angst die door zijn aderen vloeit. Zij neemt enkel het trekken aan de lijn waar. ‘Doe eens rustig!’, roept ze eerst. Maar als de hond door zijn trekken haar arm bezeert, geeft ze een flinke ruk aan de riem. De hond is rank en vliegt een stuk door de lucht. Als hij landt, wijkt hij direct; ook zij is nu niet meer veilig. Hij glipt uit de halsband, rent weg en komt na wat geduldswerk van mijn kant, bij mij terecht.

Mevrouw voelt zich naar, als ik hem bij haar breng. Hij is wat “reactief”, zegt ze. ‘Reactief?’, vraag ik en we raken in gesprek. Over haar hond. Over haar zoektocht naar hoe ze goed met hem omgaat. Over “reactief” zijn. Als we elk onze weg vervolgen, blijft het label dat ze op haar hond plakte maar rondzingen in mijn hoofd. Reactief. Reactieve honden lijken de laatste jaren als paddenstoelen uit de grond te schieten. Vroeger was je hond agressief, of viel hij uit. Daarna was diezelfde hond prikkelgevoelig, of impulsief. Nu is - nog steeds dezelfde hond - reactief. Maakt dat uit? Een label is maar een label. Of niet?

Labels zijn er niet voor niets. Ze maken snel begrip van je omgeving mogelijk. En juist daarin zit ook het risico… Ga je té snel, dan sluiten labels je ogen voor de echte en hele werkelijkheid. Zoals bij de eigenaresse van haar vluchtende Spaanse kameraad. In haar optiek was haar hond vervelend, omdat hij weer eens ergens op reageerde. Ze had er last van, geestelijk en lichamelijk. De angst die ten grondslag lag aan de reactie van haar hond, nam ze niet waar. Het label “reactief” had haar ogen gesloten voor het hele plaatje van haar hond. Als gevolg rammelde haar aanpak. Daarbij is geen sprake van schuld. Ze doet haar best voor haar hond en reageert vanuit haar eigen fysieke ongemak. Maar bij deze hond, kan dit label misschien beter in de vuilniswagen. Zodat er ruimte is voor waarnemen, voor open ogen, voor wat de hond nu eigenlijk doet en waarom. Zodat er een met meer inzicht en begrip een betere weg ingeslagen kan worden.

===============================================

Meer over reactieve honden…

Wat wordt er bedoeld met een ‘reactieve’ hond?

De term komt uit het Engels. “Reactivity” wordt gebruikt om (overmatig) reageren op prikkels aan te duiden. Prikkels kunnen mensen zijn, andere dieren (honden!), beweging, geluid of een combinatie daarvan. Het (overmatig) reageren betreft meestal blaffen en uitvallen (aan de lijn). Het kan ook gaan om versnelde bewegingen, verhoogde alertheid, moeite met concentreren op bekende signalen als ‘zit’, ‘af’, ‘volg’. Het verschilt echter van gebruiker tot gebruiker wat hij of zij met de term bedoelt. ‘Reactief’ geeft onvoldoende duidelijk aan welk gedrag (al dan niet in combinatie met houding of stresssignalen) bedoeld wordt.

Waarom gebruiken mensen de term graag?

‘Reactief’ klinkt aardiger dan ‘agressief’. Voor veel mensen is het niet het prikkelgevoelig zijn van de hond, dat ze een probleem vinden. Hoewel het opvoeding, werk of training kan bemoeilijken als het om een hond gaat, die zich moeilijk op een taak kan concentreren. (Wat niet het geval is bij alle honden die het label ‘reactief’ krijgen.) Vaak vinden mensen prikkelgevoeligheid pas een probleem als een hond met agressie reageert op prikkels. Blaffen, uitvallen, een furiebal aan de lijn hebben: het is niet leuk. Dan ook nog moeten zeggen dat je hond agressief is, maakt het allemaal nog vervelender. Een term als ‘reactief’ klinkt vriendelijker.

Was er niet ook iets met reactief en (pro)actief?

Jazeker! Dat kan het verwarrend maken. Wie van “coping styles” heeft gehoord, zal reactief in een ander daglicht zien, dan hierboven beschreven. Die verwacht een verwijzing naar karakteristieken van een individu die door te tijd stabiel zijn en helpen om met omgeving(sverandering) om te gaan. De zogenaamde ‘shyness-boldness’-as waarbij de (pro)actieve stijl gekenmerkt wordt door agressie, korte latentietijd tot aanval, actieve pogingen om een bedreigende prikkel “weg te werken” en meer routinegedrag. De reactieve (passieve) stijl toont meer afwachtend gedrag, lagere agressieniveaus en meer flexibiliteit in gedrag. Een heel andere referentie dus, dan een verwijzing naar prikkelgevoeligheid!

Terug naar nieuwsoverzicht